Sturing: van controle naar verbinding

Sturing is een van de meest bepalende krachten in organisaties. Het gaat over de manier waarop we richting geven, beslissingen nemen en resultaten bereiken. Maar wat werkte in de twintigste eeuw, faalt steeds vaker in de complexe werkelijkheid van vandaag. Hiërarchische controle en strakke protocollen bieden geen antwoord meer op de weerbarstige vraagstukken van deze tijd.

De afgelopen decennia is er een fundamentele verschuiving gaande: van verticale sturing naar horizontale samenwerking, van beheersing naar vertrouwen, van systeemwereld naar leefwereld. Deze transitie raakt alle sectoren, van overheid tot zorg, van onderwijs tot bedrijfsleven. De vraag is niet meer óf we anders moeten sturen, maar hoe.

Directe en indirecte sturing: het bouwen aan cultuur

Organisaties worden niet alleen gestuurd door wat managers zeggen en besluiten. Minstens zo bepalend is wat Guido van de Wiel en Merlijn Ballieux 'de geur van de plek' noemen: de onzichtbare krachten van cultuur, symbolen en gedeelde waarden. Deze indirecte sturing is vaak krachtiger dan alle formele instrumenten samen.

De paradox van loslaten en vasthouden

Wie denkt dat moderne sturing gaat over 'loslaten', vergist zich. Het gaat om anders vasthouden, stelt Anders Vasthouden. Niet sturen op de oplossing, maar op het oplossende vermogen van professionals. Dat vraagt om een fundamenteel andere houding van leidinggevenden.

Sturing en ruimte: de eeuwige spanning

In elke organisatie speelt de spanning tussen sturing en ruimte. Teveel sturing verstikt initiatief, te weinig leidt tot chaos. Leo van de Vorst noemt dit de kernparadox van organiseren. De kunst is niet om te kiezen tussen beide polen, maar om de spanning zelf productief te maken.

Van hiërarchie naar netwerksturing

Maatschappelijke vraagstukken laten zich niet meer oplossen vanuit één organisatie of vanuit hiërarchische gezagslijnen. De samenwerkende overheid, Network Governance, vraagt om regievoering: sturing zonder macht, gebaseerd op gelijkwaardigheid en commitment aan een gedeelde opgave.

De verschillende gezichten van sturing

Sturing kent vele verschijningsvormen. In het publieke domein gaat het over de relatie tussen politiek en ambtelijke uitvoering. In de zorg over het balanceren tussen protocollen en de menselijke maat. In het bedrijfsleven over de spanning tussen kortetermijnresultaten en duurzame waardecreatie. Wat deze domeinen verbindt, is de zoektocht naar vormen van sturing die recht doen aan complexiteit.

Sturing in het publieke domein

De overheid kampt met bijzondere uitdagingen. Politieke druk, media-aandacht, maatschappelijke verwachtingen en wettelijke kaders maken publieke sturing tot een complex evenwichtsspel. Tegelijk hebben burgers er recht op dat hun belastinggeld effectief wordt besteed en dat dienstverlening aansluit bij wat zij werkelijk nodig hebben.

Naturlijke principes versus rigide methoden

Veel organisaties worstelen met managementmethoden die niet passen bij de werkelijkheid. Hans van Bommel en Jo van Engelen betogen dat organisaties beter functioneren wanneer ze werken volgens natuurlijke principes in plaats van volgens rigide managementconcepten die de werkelijkheid geweld aandoen.

Nieuwe vormen van sturing bij complexiteit

Traditionele sturingsmethodieken zoals de PDCA-cyclus schieten tekort bij complexe opgaven. Daar is behoefte aan alternatieven die meer ruimte laten voor aanpassing en leren. Dit vraagt om het loslaten van grip en het ontwikkelen van wat BEgrip noemt: begrip voor de dynamiek van het systeem en vertrouwen in de kracht van mensen.

Klassieke inzichten blijven waardevol

Hoeveel er ook verandert aan de context waarin we sturen, bepaalde inzichten behouden hun geldigheid. Guido van de Wiel en Merlijn Ballieux wijzen op het belang van consistentie tussen wat je zegt en doet, tussen formele en informele boodschappen. Deze fundamentele les geldt in elke tijd.

Programma's en projecten: sturing in actie

Veel strategische ambities worden gerealiseerd via programma's en projecten. Daar komt sturing heel concreet aan de orde: wie geeft opdrachten, wie neemt beslissingen, hoe stuur je bij wanneer zaken anders lopen dan verwacht? De kunst is om stevig te sturen op momenten die ertoe doen, zonder te vervallen in controle op details.

De toekomst: adaptieve en responsieve sturing

De wereld verandert in een tempo dat vraagt om wendbare organisaties. Sturing die uitgaat van stabiele omstandigheden en voorspelbare ontwikkelingen faalt. We hebben vormen van sturing nodig die adaptief en responsief zijn, die inspelen op signalen en ruimte maken voor experiment en leren.

Dit betekent een verschuiving van controle naar vertrouwen, van hiërarchie naar netwerken, van systeemdenken naar verbinding met de leefwereld. Het betekent ook dat we moeten durven loslaten wat niet meer werkt, hoe vertrouwd het ook is. De boeken en artikelen op deze pagina bieden inspiratie en handvatten voor wie deze transitie wil maken: van rigide naar responsief, van beheersing naar betekenis, van mechanisme naar menselijkheid.